8 Eyl, 2010

Cargill’in Nişasta Bazlı Şeker açıklaması

Dr.Burhan ÖZFATURA

Cargill firmasının Türkiye yöneticisi Mustafa Sayınataç ziyaretime geldi. Bazı hususların, yazdığımdan farklı olduğunu anlattı.

Birçok konuda farklı düşünmeme rağmen; GÖZLEM’in yayın politikasına ve her fikre duyduğum saygıya istinaden, açıklamalarını aynen aktarıyorum. Kararı sayın okuyucularımız versin..

Bu arada İzmir’e ve Türkiye’ye başsağlığı diliyorum. Kara Kuvvetleri Eski Komutanı Merhum Orgeneral Kemal Yamak Paşa ile, 1985-1987 yılları arasında, (Sn. Vecdi Gönül de dahil olmak üzere) beraber çalıştık. Birçok yatırımda katkısı oldu. Çok harika, vatanperver, iyi yetişmiş, fedakâr bir vatan evlâdı idi. Mekânı Cennet olsun.

Nişasta bazlı şekerler (NBŞ) ve diğer tatlandırıcılarla ilgili özet bilgi notu

Dünyada tatlandırıcı talebi, doğal ve sentetik olmak üzere iki değişik kaynaktan karşılanmaktadır.

Bunlar;
1- Pancar ve şeker kamışından üretilen sakaroz kökenli şekerler ile mısır, buğday, patates gibi nişasta içeren bitkilerden elde edilen nişasta bazlı şekerler (NBŞ);

2- Sakarin, aspartam ve asesulfam-K gibi sentetik tatlandırıcılar.
Pancar ve şeker kamışından üretilen sakaroz kökenli şekerler ile NBŞ doğal ve kalorili tatlandırıcılar sınıfında; sentetik tatlandırıcılar ise kalorisiz tatlandırıcılar sınıfında yer almaktadır. Türkiye’de sakaroz şekeri pancardan, NBŞ mısırdan elde edilmektedir. Sentetik tatlandırıcılar ise ithal edilmektedir.

Sakarozun kristal hali, sofra şekeri ve her türlü şekerli mamul üretiminde, sıvı formları ise şekerin suda çözülerek kullanılmasını gerektiren gıda sanayinde kullanılmaktadır.

Ülkemizde glukoz ve izoglukoz (fruktoz) olmak üzere iki temel türü üretilen NBŞ, genelde sıvı olarak satışa sunulan ve gıda sanayinde hammadde olarak kullanılan ürünlerdir. NBŞ’den glukoz, reçel, jöle ve şekerleme sanayinde pancar şekeri olarak bilinen sakarozun kristalizasyonunun engellenmesi, viskosite artışı sağlanması; dondurulmuş gıdalarda donma noktasının düşürülmesi; fırıncılık ürünlerinde fermantasyon özelliğinin geliştirilmesi gibi nedenlerle ve gıda üretiminde sakaroz yerine değil, sakaroz ile birlikte kullanılmaktadır.

Bu nedenle glukoz, pancar şekeri olan sakarozun birebir alternatifi değil, tamamlayıcısı olarak kabul edilmekte ve AB’de kota kapsamı dışında tutulmaktadır.

Fruktoz ise en önemli kullanım alanı olan gazlı içecek sektöründe, pancar şekeri olan sakaroz yerine ikame edilmektedir. Bu sebeple de ülkemizde olduğu gibi AB’de de kotaya tabi olarak üretilmektedir. İçecek sektöründe fruktoza teknik anlamda alternatif olan sıvı formdaki pancar şekeri ile fruktoz arasındaki tercihi, bulunabilirlik ve fiyat belirlemektedir.

Şeker Kanunu ve kotalar
Türkiye’de şeker üretimi 2001 yılına kadar herhangi bir mevzuata tabi değilken, 4634 sayılı Şeker Kanunu’nun 4.4.2001 tarihinde yürürlüğe girmesiyle birlikte 2002-2003 pazarlama yılında pancar ve NBŞ üreticileri için kota uygulaması başlamıştır.

Şeker Kurumu, ilk kota yılı olan 2002/03 için Türkiye pancar şekeri A kotasını 2.341.000 ton olarak belirlemiştir. Kota uygulamasından önceki son yıl olan 2001/02 pazarlama yılında NBŞ resmi satış rakamı 462.586 ton iken Kanun’un 3. maddesi gereği 2002/03 yılı için NBŞ üreticilerine A kotasının %10’u olarak 234.100 ton kota tahsis edilmiştir. Pancar şekeri üreticilerinin 2001/02 yılı resmi satış rakamı 1.584.135 ton olmasına rağmen 2. 106.900 ton kota tahsis edilmiştir. Bu uygulamayla NBŞ üreticilerine bir önceki yıl yaptıkları satışın %51’i kota olarak verilirken, pancar şekeri üreticilerine bir önceki yıl satış rakamının % 32 fazlası kota verilmiştir. Verilen NBŞ kotasının piyasada ki talebin ancak yarısını karşılayabilmesi nedeniyle, Bakanlar Kurulu NBŞ kotasını %50 artırarak 351.000 ton olmasını sağlamıştır.

2007/08 yılına kadar her pazarlama yılı için pancar şekeri kotaları 2. 107.000 bin ton, NBŞ kotası ise 234.100 ton olarak belirlenmiş ancak NBŞ kotası Bakanlar Kurulu Kararıyla %50 artırılmış ve 351.000 ton olarak uygulanmıştır. 2007/08 pazarlama yılında ise pancar şekeri kotası 2.400.000 tona yükselince NBŞ, kotası da 266.667 ton olmuştur. 25.04.2008 tarih ve 26857 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan 2008/13525 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile NBŞ kotası %35 artırılarak 360. 045 ton olmuştur. NBŞ kotası, 2008/09 pazarlama yılında Şeker kurulunca 266.700 ton olarak belirlenmiş ve 05.06. 2009 tarih ve 27249 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan 2009/15017 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile %25 oranında artırılarak 333.375 tona yükseltilmiştir.

*******

Türkiye’nin toplam NBŞ ihtiyacı yaklaşık 650.000 tondur. Bu durumda kota ile sınırlı arz ile talep arasındaki fark kayıt dışı yollarla ve ithalatla karşılanmaktadır. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın 2001 yılı verilerine göre; sektörün kurulu kapasitesi yıllık 932.000 ton, kota kapsamına giren ürünlerin (NBŞ) toplam fiili satışları 460.000 tondur. Gıda sanayimiz her yıl yaklaşık %10’un üzerinde bir büyüme göstermekte olup, fruktoz talebi yılda yaklaşık 470.000 tona ulaşmıştır. Şekerleme sanayinin mutlak hammaddesi olan glikoz talebi de 155.000 tona ulaşmıştır. Geleneksel Türk tatlıları (baklava, helva, pişmaniye) için talep edilen 25.000 ton da buna dâhil edildiğinde glikoz talebi 180.000 ton olarak hesaplanmaktadır. Bu şekilde ortaya çıkan toplam 650 bin tonluk talep ile arz arasındaki fark, başta Suriye olmak üzere komşu ülkelerden yasadışı yollardan glikoz ithal edilmesi ve bazı firmaların kayıt dışı üretim yapmaları yoluyla karşılanmıştır. Kayıt dışı NBŞ tedariki, kayıt dışı şeker alımına da neden olmaktadır. Glikoz ve şekeri kayıt dışı kullanan firmaların bu şekilde yaptıkları faaliyetin ekonomik değeri yılda 1 milyar TL dolayındadır. Bu uygulama kayıtlı çalışan firmalar aleyhine haksız rekabete neden olmaktadır. Kayıt dışı glikoz rekabete açık olduğu için, daha ucuz fiyata satılmaktadır. Kotalı glikoz arzı kota ile sınırlı olduğu için rekabete açık değildir ve fiyatları yüksektir.

Aynı yıllarda şekerleme ürünlerinin ihraç rakamlarına da bakmakta yarar vardır. 2002 yılında 178 milyon dolar olan şekerleme ürün ihracı, sonraki yıllarda sırasıyla 251,318,424, 611 ve 2008 yılında 665 milyon dolar olmuştur. İhracat artışı bu yıllarda 3 mislinden fazla olmuştur.

Mısır, ülkemizin hemen hemen tüm bölgelerinde yetiştirilmekle birlikte, ekonomik olarak Çukurova başta olmak üzere Akdeniz, Karadeniz ve Ege bölgelerinde yetiştirilmektedir.

Türkiye Mısır Üretim, İthalatve İhracat Rakamları (*) (ton)

Yıl Üretim İhracat İthalat

2000 2.300.000 3.963 1.286.190
2001 2.200.000 9.382 537.481
2002 2.100.000 9.019 1.179.937
2003 2.800.000 11.039 1.818.458
2004 3.000.000 10.525 1.049744
2005 4.200.000 127.581 152.213
2006 3.811.000 176.774 –
2007 3.535.000 1.641 1.110.651
2008 4.274.000 6.301 1.133.463*
(*) İthalatın bu kadar yüksek olması TMO’nun politikalarının neticesidir. 2008 yılında TMO’nun üretim sezonuna yakın ithalat yapmış olması nedeniyle elinde halen bu mısralar bulunmaktadır.

*******

Bilindiği gibi mısır, başta hayvan yemi (yem sanayi) olmak üzere, NBŞ sanayinde ve gıda sanayi hammaddesi (yağ sanayi) olarak kullanıldığı gibi, nişasta olarak da mukavva, tekstil, gıda ilaç, tutkal, yapıştırıcı vb. alanlarda kullanılmaktadır. Özellikle yem sanayinde fiyatın uygunluğuna bağlı olarak rasyonlarda mısır ve buğday kullanılmaktadır.

Mısır ithalatında gümrük vergisi oranı %10 ile % 130 arasında değişmektedir ve 12.11.2008 tarihinden bu yana %130 olarak uygulanmaktadır.

Türkiye’de nbş üretiminde GDO’lu mısır kullanılıyor mu?
Türkiye’de GDO’lu ürün yetiştirilmesi yasaktır. Dolayısıyla GDO’lu mısır da yetiştirilmemektedir. NBŞ üreticileri, temel hammaddeleri olan mısırın %100’ünü yurt içi üretimden karşılamaktadırlar. NBŞ üreticisi şirketler tarafından 2008 yılında, hasat zamanı tamamı peşin bedelle 762.474 ton yerli mısır satın alınarak NBŞ üretiminde kullanılmıştır. Türkiye’de dekar başına ortalama 750 kg. verim elde edildiği düşünüldüğünde, sadece NBŞ sanayinin ihtiyacı için 1.016.632 dekar arazide mısır ekildiği hesaplanabilir. Bir çiftçinin ortalama 10 dekar mısır ektiği kabul edilirse, bu da yaklaşık 101. 663 çiftçinin NBŞ sanayine üretim yaptığını gösterir.

You may also like...

Bir Cevap Yazın